ஜ۩ஜܓܨوبلاگ ایوقܓܨஜ۩ஜ

شهر مهربان

مِهرَبان یکی از شهرهای استان آذربایجان شرقی است که در بخش مهربان واقع شده‌است. این شهر مرکز بخش مهربان است. برپایهٔ آخرین سرشماری مرکز آمار ایران که در سال ۱۳۸۵ صورت گرفته‌است، شهر مهربان با جمعیتی بالغ بر ۶٬۰۰۰ نفر، دومین شهر شهرستان سراب و سی و سومین شهر استان آذربایجان شرقی محسوب می‌شود.این شهر در سال ۱۳۴۱ خورشیدی از روستا به شهر تبدیل شده‌است، ولی با این وجود امروزه به‌عنوان یکی از شهرهای کوچک و کم‌جمعیت ایران به‌شمار می‌رود. مهربان در ۵۰کیلومتری غرب سراب، ۱۰۰ کیلومتری شرق تبریز و ۶۵۰ کیلومتری شمال غرب تهران واقع شده‌است.

مردم :

اهالی شهر مهربان به زبان ترکی آذربایجانی سخن می‌گویند. برپایهٔ سرشماری سال ۱۳۸۵ خورشیدی، از مجموع ۶٬۰۰۰ نفر جمعیت این شهر، ۳٬۰۱۳ نفر مرد و ۲٬۹۸۷ نفر زن بوده‌اند. شمار خانوارهای این شهر نیز ۱٬۵۴۲ خانوار بوده‌است. برپایهٔ همین آمار از مجموع کل جمعیت شهر مهربان، ۴٬۲۷۵ نفر باسواد و ۱٬۱۶۸ نفر بی‌سواد هستند. به‌عبارت دیگر بیش از ۷۰ درصد از مردم این شهر باسوادند.

جای‌های دیدنی :

    امامزاده حاج‌علمدار
    برج ایل‌باغی
    مسجد اسنق
    مسجد جمال‌آباد
    گوی درق
    شرشر درق
    زیارتگاه ۵ شهید گمنام
    مسجد سنگ
    کوه و آب معدنی اکوز داغی
    قلعه حوض لي قالاسي
    دوه داشي
    آجی چای
    کچی چایی
    طبیعت سنگل ، سیدباغی ، چوموروغ ، اورتاچمن ، یوخاری شام، گلک
    طبیعت آغ باری، دره روستای اسماعیل آباد ، میز داغی ، دوه بوینی و...
    امامزاده گمنام روستای کیوج
    طبیعت روستای دمیرچی ، آتمیان و شالی
    داش بولاغ

محله های قدیمی مهربان:

حاج غفور، شربتلی محله ، نصیر ، گلک ، یئدی قیزلار، بابادالی، آقاکیشی ، بیگلر، قدیرآباد، دوه داشی، حامام کوچه سی، داش مسجد محله سی

جاذبه هاي طبيعي و آثار تاريخي مهربان


مهربان با 3 شهر مهربان، دوزدوزان، شربيان و 3 دهستان بزرگ آلان و برآغوش، اردلان و شربيان و 34 روستاي تابعه (مثل قیصرق-سرچشمه-ایوق-کهدولان-دهدولان-و...)از جمله مناطق قديمي آذربايجان شرقي با تاريخ و تمدن كهن مي باشد و اين منطقه مورد عنايات الهي قرار گرفته و سرشار از منابع و ذخاير معدني عظيم خدادادي است.

    شهر مهربان در 125 كيلومتري تبريز و منطقه مهربان در 92كيلومتري تبريز مركز استان آذربايجان شرقي واقع شده وجزء شهرستان سراب از شهرستان هاي قديمي و تاريخي استان آذربايجان شرقي بوده و با شهرستان هاي سراب، بستان آباد، هريس و مشكين شهر مرز مشترك دارد.
    هواي اين منطقه معتدل مايل به گرم است و آب آن از رودخانه هاي چاكي چاي و كهريز و تعداد زيادي از چاه هاي عميق و نيمه عميق كه در منطقه براي مصارف كشاورزي حفر شده است، تامين مي شود. تلخه رود در اين منطقه قرار دارد ولي به علت شور بودن قابل مصرف براي كشاورزي و آبياري نيست. مهربان در جلگه اي هموار قرار گرفته و اقتصاد آن بر پايه كشاورزي، دامداري و قاليبافي استوار است. محصولات عمده مهربان غلات، حبوبات و سيب زميني مي باشد ضمن آنكه در زمينه ميوه هاي درختي شاهد تنوع ميوه ها در اين منطقه هستيم.
    مهربان از شهركهاي قديمي حومه تبريز به شمار مي رود و در وقف نامه رشيدي كه از طرف خواجه رشيدالدين فضل الله همداني در قرن هشتم هجري تنظيم شده است، مهربان به صورت مهرآبان قيد شده است. برابر اسنادي كه در آرشيو اسناد ملي شمال غرب كشور در تبريز موجود است، مهربان در سال 1135 هجري قمري توسط شاه طهماسب دوم مصالحه شده است. اين سند داراي اطلاعات ارزشمند تاريخي در زمينه هاي سياسي، اجتماعي، اقتصادي و جغرافيايي است به طوري كه هر فرازي از آن نكته بارزي را از يك دوره تاريخي براي پژوهشگران و علاقه مندان آشكار مي سازد. به علاوه جمله اي به خط شاه طهماسب دوم در حاشيه اين مصالحه نامه به چشم مي خورد كه شايد منحصر به همين سند باشد.

. هواي اين منطقه معتدل، مايل به گرم است و آب آن از رودخانه‌هاي چاكي چاي و كهريز و تعداد زيادي چاه‌هاي عميق و نيمه‌ عميق تامين مي‌شود. تلخه‌رود در اين منطقه جريان دارد ولي به علت شوري آب آن قابليت استفاده در بخش كشاورزي را ندارد. مهربان در جلگه‌اي هموار قرار دارد و اقتصاد آن بر پايه كشاورزي، دامداري و قاليبافي استوار است. محصولات عمده مهربان غلات، حبوب و سيب زميني است. نام مهربان در وقفنامه رشيدي كه از طرف خواجه رشيدالدين فضل‌الله همداني در قرن هشتم هجري تنظيم شده قيد شده است و اين امر نشان مي‌دهد كه پيش از قرون هفتم و هشتم هجري نيز مهربان آباد بوده است. برابر اسناد موجود در آرشيو اسناد ملي شمال غرب كشور در تبريز، مهربان در سال 1135 هجري قمري توسط شاه‌ طهماسب دوم صفوي مصالحه شده است. اين سند داراي اطلاعات ارزشمند تاريخي در زمينه‌هاي سياسي، اجتماعي، اقتصادي و جغرافيايي است، به طوري كه هر فرازي از آن نكته بارزي را از يك دوره تاريخي مربوطه براي پژوهشگران و علاقه‌مندان پژوهش آشكار مي‌سازد. به علاوه جمله‌اي به خط شاه طهماسب دوم در حاشيه اين مصالحه نامه به چشم مي‌خورد كه شايد منحصر به همين سند باشد.

    آثار تاريخي منطقه مهربان:
   

 مسجد اسنق:

 اسنه يا اسنق روستاي بزرگي است كه در هفت كيلومتري شرق مهربان واقع است و برابر شواهد و مدارك در مسير جاده ابريشم قرار داشته است. نام اسنه در حدود العالم با اسم سراو و ميانه يكجا آمده است. وجود مسجد سنگي متعلق به اوايل قرن هشتم از تاريخ كهن آن حكايت دارد. تمامي خطوط نوشته شده بر ديوارها و ستون‌هاي اين مسجد تعليق و ثلث برجسته است كه ظاهراً منبري كه در داخل مسجد است، منبتكاري شده و همزمان با بناي مسجد ساخته شده است و خطوطي كه بر بازوي آن است، نشان مي‌دهد كه اتمام كار بناي اين مسجد و تهيه اثاث آن در سال 733 هجري قمري به امر فخرالدين محمدبن رستم و به دست نقاش و حكاك هنرمندي معروف به ملكشاه انجام شده است.

اين مسجد در وسط روستا بين حياط وسيعي بنا شده است. مسجد اسنق چهار ستون سنگي استوانه‌اي يكپارچه دارد كه در دو رديف قرار گرفته‌اند. اين ستون‌ها پايه اول و سرستون‌هاي مقرنس خوش طرحي دارند. اين مسجد چندين كتيبه در سر در پنجره‌ها، ديوار خاوري و قسمت‌هاي ديگر دارد كه حاكي از عظمت بناي اوليه آن است. در داخل مسجد ميزچوبي منبتكاري شده و شكسته‌اي وجود دارد كه همزمان با بناي مسجد ساخته شده است. بر روي قطعه‌اي از بازوي آن نام باني مسجد، صاحب فخرالدين محمد قيد شده است. آثار باقي مانده از اين منبر نشان مي‌دهد كه چند هنرمند توانا، وقت زيادي صرف ساختن آن كرده‌اند. به طور كلي از مضمون خطوط برجسته كنده شده در بازوهاي منبر و سنگ نبشته‌هاي بالاي در و پنجره‌هاي مسجد چنين بر مي‌آيد كه اتمام كار بناي مسجد و تهيه اثاث آن، در سال 733 هجري به امر فخرالدين محمدبن رستم و به دست نقاش و حكاك هنرمندي موسوم به ملك‌شاه انجام شده است. 

 

 

مسجد جمال آباد:


   جمال‌آباد روستاي بزرگ و حاصلخيزي است كه در شش كيلومتري شمال مهربان و 21 كيلومتري جاده تبريز ـ سراب قرار دارد. جمال‌آباد مسجد تاريخي و كهني دارد به طول 80/12 متر و عرض 90/8 متر كه سقف چوبي آن را شش ستون نگه داشته است. ستون‌ها در دو رديف قرار گرفته و همه داراي پايه و سرستون سنگي منقش هستند، دو ستون وسطي استوانه‌اي و چهار ستون ديگر به شكل منشور هشت پهلو هستند.

در ازاي مسجد از شمال به جنوب كشيده شده و مدخل سنگي آن در ديوار شرقي تعبيه شده است. طاق سر در و پايه‌هاي حجاري شده‌اي دارد. سنگ نبشته‌اي در درون طاق جاي داده‌اند كه متضمن آيه 18سوره توبه است. گل شش پري نيز بالاي نوشته‌ها به چشم مي‌خورد.

برروي هر يك از پايه‌هاي طاق هم در نيم ستون مارپيچي ظريف حجاري شده است. ظاهراً اين مسجد ابتدا داراي ديوارهاي سنگي و سقف‌هاي گنبدي بوده است كه جنس سنگ‌هاي به‌كار رفته در مسجد عموماً آهكي است. مسجد جمال‌آباد منبر مشبك چهار پله زيبايي دارد كه از شاهكارهاي مسلم هنر چوبي اسلامي به‌شمار مي‌رود و شيوه كارهاي چوبي دوره تيموري و صفوي را دارد. اگر ساخت اين منبر همزمان با بناي مسجد باشد مي‌توان احتمال داد كه تاريخ بناي مسجد 936 هجري قمري بوده است.
 

بقعه حاجي علمدار:


    در 5 كيلومتري شمال شرقي مهربان در ارتفاعاتي به نام حاجي علمدار زيارتگاهي به همين نام وجود دارد كه منتسب به علمدار حضرت امام حسن مجتبي(ع) مي باشد. اين مكان مقدس بسيارمورد علاقه و ارادت اهالي مذهبي و متدين منطقه مهربان بوده و در مناسبت هاي مختلف در اين مكان مقدس مجالس دعا و نيايش برپا مي گردد. در مردادماه سال 1382 بنا به درخواست هاي مكرر اهالي شهيد پرور و قدرشناس مهربان و با پيگيري هاي شوراي اسلامي شهر مهربان دوره دوم و تلاشهاي برادر بسيجي آقاي سعيد سامي و با موافقت فرماندهي كميته تحقيق و تفحص ستاد كل نيروهاي مسلح سردار ميرفيصل باقرزاده ابدان مطهر5 تن از شهداي گمنام 8 سال دفاع مقدس جمعي لشكر مكانيزه هميشه پيروز 31 عاشورا آذربايجان در اين مكان مقدس خاكسپاري گرديد و در حال حاضر زيارتگاه شهداي گمنام توسط اداره كل بنياد حفظ آثار و نشر ارزشهاي دفاع مقدس استان آذربايجان شرقي در حال احداث مي باشد.
در پنج كيلومتري شمال شرق مهربان در ارتفاعاتي به نام حاجي علمدار زيارتگاهي به همين نام وجود دارد كه منتسب به علمدار حضرت امام حسن مجتبي(ع) است و گفته مي‌شود در جنگ اسنه كشته شده و در بالاي اين كوه دفن شده است و كوه مزبور از آن تاريخ به كوه علمدار يا حاج علمدار معروف شده است. اين كوه بين دو روستاي جمال‌آباد، بر آغوش و شهر مهربان واقع است. اين مكان مقدس در نذرهاي اهالي محل جلوه‌گري مي‌كند و بسيار مورد علاقه و ارادت اهالي متدين منطقه مهربان است و در مناسبت‌هاي مختلف در اين مكان مقدس مجالس دعا و نيايش برپا مي‌شود.

در دامنه كوه حاجي علمدار از قسمت جنوبي آن يكي از شاخه‌هاي جاده ابريشم مي‌گذرد كه منتهي است به يكي از شاخه‌هاي اصلي كه از ري به قزوين و فيروز‌آباد خلخال و بزغوش (محال آلان، بر آغوش) از سراب به تبريز مي‌رسيده، يكي ديگر از شاخه‌هاي آن از راه قزوين و فيروزآباد به اردبيل و بروعه از كنار و نزديكي‌هاي سراب مي‌گذشته است.

قداست و تبرك اين كوه در سال‌هاي اخير با خاك‌سپاري پنج تن از شهداي گمنام جاويدان اثر مضاعف شده است و در حال حاضر زيارتگاه شهداي گمنام توسط اداره كل بنياد حفظ آثار و نشر ارزش‌هاي دفاع مقدس استان آذربايجان شرقي در حال ساخت است.

    قلعه حوض لي قالا:


    در 20 كيلومتري شمال شرق مهربان بين 3 روستاي نرميق، آتميان و اسماعيل كندي قرار گرفته است. اين قلعه ازدامنه خود حدود 300 متر ارتفاع دارد، اما صعود به همين ارتفاع 300 متري بسيار دشوار است. در حال حاضر آنچه از قلعه حوض لي باقي مانده، حدود 12 پله سنگي است كه عرض بزرگترين پله به 70 سانتيمتر و ارتفاع آن به 30 سانتيمتر مي رسد. تمام پلكانها بر ديواره مشرف قلعه كنده شده است. آب حوض از ذوب برف ها و ساير فصول از طريق ريزش باران توسط جويبارهاي باريك كه به داخل خوضچه هدايت شده تامين مي شود .حوض لي قالادر چهار جهت خود داراي چندين قلعه كوچكتر از خود بوده كه از بين رفته و در اكثر آنها سنگرهاي دفاعي كنده شده به چشم مي خورد. سنگرهاي موجود در اين قلعه تقريبا شبيه سنگرهاي دفاعي در قلعه آقاگنبد جزيره شاهي درياچه اروميه است.
    تاريخچه قلعه همانند بيشتر قلعه هاي آذربايجان و در زير پرده اي از ابهام قرار دارد .

دومان


    در داخل شهر مهربان ابنيه و آثار تاريخي ازجمله داش مسجد (مسجد سنگ)، دوه داشي (سنگ شتر) يدي قيزلار (هفت دختران) و چندين وچند ابنيه ديگر موجوداست.


 معدن روستاي رزگاه:

روستاي رزگاه در 20 كيلومتري شرق مهربان در كنار معدن نفلين سينيت رزگاه واقع شده است كه با تكميل سايت مجتمع توليد آلومينا از نفلين سينيت به مرحله بهره‌برداري خواهد رسيد و بي‌شك با اجراي اين طرح شاهد تحول چشمگير اقتصادي در منطقه خواهيم بود و به نظر مي‌رسد با توجه به نقش استراتژيك فلز آلومينيوم و توليد پودر آلومينا در آذربايجان كه ماده اوليه آلومينيوم است خودكفايي فلز استراتژيك آلومينيوم بزودي در كشور محقق شود و منطقه آذربايجان شرقي در آينده به‌عنوان قطب صنعت آلومينيوم كشور مطرح شود.

دربند ميز داغي:

ميز داغي در 20 كيلومتري شمال شرق مهربان در روستاي دميرچي واقع شده است كه حدفاصل اين روستا و ميزداغي دربندي پر از چشمه‌ها و چشم‌اندازهاي بي‌مانندي است كه هر بيننده را به سرودن اين شعر وادار مي‌كند كه؛ يك تكه از بهشت گم گشته در زمين.

* رودخانه كچي چاي:

اين رودخانه از ارتفاعات و كوه‌هاي شمال مهربان كه به ارتفاعات سبلان مشرف هستند سرچشمه مي‌گيرد و با گذر از روستاها و پستي و بلندي‌هاي زياد از جنوب شهر مهربان گذشته و در مسير خود با پيوستن به آجي چاي، راه درياچه اروميه را در پيش مي‌گيرد.

 چشمه آب معدني اكوز داغي:

آب اين چشمه واقع در كوه اكوز داغي در تمامي فصول جاري است و يكي از آب‌هاي بسيار موثر در درمان بيماري‌هاي كليه است. دامنه‌هاي اين كوه چشم‌انداز بي‌نظيري دارد.

داش بلاق:

داش بلاق نام چشمه‌اي در ارتفاعات شهر مهربان است كه در حد فاصل اكوز داغي و حاج‌علمدار قرار دارد و در طول سال آب آن خشك نمي‌شود و هميشه در مسير گوي دره جاري است و كوه ككيللي قيه مشرف به همين چشمه است.

  فرش مهربان :

 فرش دستباف مهربان نگين صنايع دستي ايران
 فرش مهربان داراي شهرت جهاني است و سابقه تاريخي آن نشان از قدمت و تاريخ كهن فرش مهربان دارد و گويا حتي قبل از اسلام نيز فرش در رج 20 به شكل انسان و حيوان در مهربان بافته مي شد كه نمونه هايي از اين فرشها در موزه آلبرت لندن موجود است. در زمان صفويان فرش مهربان به صورت افشان و بعدا كف ساده بافته مي شد و در حال حاضر نيز نقشه هاي محلي مهربان به نامهاي آبي گل، حاج محرم، افشان، صياد و بيلگرنقشه معروف هستند كه در اندازه هاي 1/5x1 متري، 5x1/2 متري، 2x3 متري بافته مي شود. تعداد رنگهاي مورد استفاده در فرش مهربان متنوع بوده ولي در كل 7 رنگ اصلي بيشتر مورد استفاده قرار مي گيرد.
    تعداد بافندگان فرش و قالي در منطقه مهربان حدود 7 هزار نفر مي باشد و ميزان توليد ساليانه فرش در منطقه مهربان حدود 124 هزار مترمربع مي باشد. صادرات فرش مهربان در قاره آمريكا به كشورهاي آمريكا و كانادا و در قاره اروپا به كشورهاي آلمان، ايتاليا، اتريش و ديگر كشورها به تناسب صورت مي گيرد ضمن آنكه در سالهاي اخير كشورهاي حوزه خليج هميشه فارس نيز به جمع مشتريان فرش مهربان پيوسته اند. در نمايشگاه هاي معتبر بين المللي از جمله نمايشگاه هاي بين المللي فرش هامبورگ و دموتكس آلمان و تورنتو كانادا فرش مهربان حضور گسترده دارد و در معرض ديد بازديدكنندگان قرار مي گيرد و نسبت به فرش ساير نقاط ايران و جهان از فروش نسبتا خوبي نيز برخوردار است. ضمنا در نمايشگاه هاي فرش تبريز، تهران و مراكز استانها به فرش مهربان توجه ويژه اي صورت مي گيرد و هنر برتر مهرباني توجه اهل فن و هنر را به سوي خود جلب مي كند. فرش مهربان در گمرك ايران به نام گوروان مشهور بوده و به اين نام به خارج از كشور صادر مي شود، ضمن آنكه در كشورهاي خارجي فرش مهربان به نام مهروان شناخته مي شود.
    بهترين، بالاترين و با ارزش ترين امتياز مهربان خونگرمي و مهمان نوازي اهالي آن است. بسياري از هموطناني كه تاكنون موفق به ديدن اين شهر تاريخي شده اند، بهترين ويژگي مهربان را اهالي مهربان و ميهمان نواز آن شهر دانسته و برخورد محبت آميز اهالي مهربان شهر مهربان با ميهمانان را منحصر به فرد دانسته و حتي آن را از ماست شيرين مهربان شيرين تر و از فرش نفيس مهربان نفيس تر مي دانند.

 توليد قالي در مهربان اهميت زيادي دارد و زيباترين قالي‌ها در اين بخش بافته مي‌شود.فرش مهربان شهرت جهاني دارد و حتي پيش از اسلام در اين منطقه فرش در رج 20 به شكل انسان و حيوانات بافته مي‌شد. نقشه‌هاي محلي مهربان به آبي‌گل، حاج‌محرم، افشان، صياد و بيگلر معروف است.

عده بافندگان فرش دستباف در مهربان بيش از 5000 نفر است و توليد سالانه فرش دستباف در اين منطقه نيز به 90 هزار مترمربع مي‌رسد. ارزش توليدات سالانه فرش دستباف در منطقه مهربان به‌طور متوسط 144 ميليارد ريال برآورد مي‌شود. فرش مهربان به كشورهاي آمريكا، كانادا، آلمان، ايتاليا و اتريش و همچنين كشورهاي حاشيه خليج‌فارس صادر مي‌شود.

بهترين، بالاترين و با ارزش‌ترين امتياز مهربان، خونگرمي و ميهمان‌نواز بودن اهالي آن است و بسياري از هموطنان كه از اين شهر تاريخي ديدن كرده‌اند، در نخستين جمله نام زيباي مهربان را شايسته و لايق اهالي باصفا و دوست داشتني اين ديدار دانسته‌اند و بهترين سوغات و هديه مهربان را برخورد محبت‌آميز اهالي منطقه مي‌دانند به‌طوري كه محبت اهالي براي ميهمانان از ماست شيرين مهربان شيرين‌تر و از فرش نفيس مهربان با ارزشتر است.

مهربان، شهر هنرمندان فرش و قالی:

   آن صانع لطیف که بر فرش کائنات     چندین هزار صورت الوان نگار کند
     فرش دستباف به ویژه فرش دستباف ایرانی که سابقه چندین هزار ساله دارد از ارزش هنری، اقتصادی و تجاری والایی برخوردار است. این هنر اصیل ایرانی در مجامع داخلی و خارجی همواره به عنوان یک هنر و صنع بی رقیب مطرح است. قدمت هنر قالی در ایران به 2500 سال قبل برمی گردد. مقدمه صنعت فرش بافی از حصیر شروع شد و سپس به گلیم و فرش های دستباف درشت و فرش های نفیس تغییر یافت که همواره گویای فرهنگ خاص هر منطقه بود.
     فرش یک عبارت عربی است و در زبان ترکی به این کالای ذی قیمت قالی (قالین) گفته می شود.
     قدیمی ترین فرش (پازیرک) را منتسب به دستان هنرمند ایرانی می دانند و نقش های پازیرک به نقوش تخت جمشید شباهت دارد و گره آن گره ایرانی است. در کشور ما هنر قالی بافی از عهده صفویه اوج گرفته است و از همین زمان بود که صدور آن به کشورهای دیگر آن آغاز و روز به روز بر رونق آن افزوده گشت.
     دو کلمه فرش و قالی ایران در تمامی زبان های دنیا مترادف هم هستند که به یقین می توان گفت: بهترین و ظریف ترین قالی های دنیا در ایران بافته شده است و برخی از موزه های مهم شهرهای بزرگ دنیا با قالی ایران تزیین شده است.
       فرش مهربان شهرت جهانی دارد و حتی قبل از اسلام فرش در رج 20 به شکل انسان و حیوانات بافته می شد. نقشه های محلی مهربان معروف به نام های آبی گل، حاج محرم، افشان، صیاد و بیگلر معروف است که در اندازه های 1.5*1 متری-3*2 متری- 3.5*2.5متری و 4*3متری بافته می شود. تعداد بافندگان فرش دستباف در منطقه مهربان بیش از 5هزار نفر می باشد و میزان تولیدات سالیانه فرش دستباف در منطقه مهربان حدود 90هزارمترمربع و ارزش تولیدات سالیانه آن به طور متوسط 144 میلیاردریال است.

منبع:وبلاگ ابوالاصغری